Chào mừng bạn đến với website của Trịnh Hữu Lý

Quý vị chưa đăng nhập hoặc chưa đăng ký làm thành viên, vì vậy chưa thể tải được các tài liệu của Thư viện về máy tính của mình.
Nếu chưa đăng ký, hãy nhấn vào chữ ĐK thành viên ở phía bên trái, hoặc xem phim hướng dẫn tại đây
Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay phía bên trái.

Ngôi nhà của nhà văn

Lang_mo_Nguyen_Du
(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Trịnh Hữu Lý (trang riêng)
Ngày gửi: 21h:37' 07-12-2010
Dung lượng: 2.5 KB
Số lượt tải: 0
Mô tả: 1. Ngôi nhà của nhà văn Ngôi nhà tinh thần của mỗi nhà văn, đó là tác phẩm. Do điều kiện và hoàn cảnh khác nhau nên ngôi nhà vật chất của mỗi người mỗi khác. Có thể đấy là ngôi biệt thự, thậm chí là cung điện đối với nhà văn là quan, là vua. Còn có nhà văn chỉ có ngôi nhà tranh vách đất, thậm chí chỉ một túp lều. Đó chỉ là điều kiện sống của mỗi người. Có được nhà cao cửa rộng sang trọng để ở, sinh hoạt thì tốt. Nhưng đánh giá về một nhà văn, không ai để ý đến ngôi nhà vật chất của họ. Ngôi nhà của nhà văn, đấy là tác phẩm của mình.Đã là nhà văn thì ai cũng chú ý xây ngôi nhà tác phẩm cho mình. Nhưng do tài năng đa dạng nên ngôi nhà của mỗi nhà văn mỗi khác, to nhỏ khác nhau, độ bền vững cũng khác nhau. Quá trình xây dựng ngôi nhà tác phẩm của mỗi nhà văn cũng không ai giống ai. Có người được sự nghiệp lớn nhẹ nhàng như không. Có người chật vật mới có được túp lều nhỏ. Nhưng tiêu chí để đánh giá ngôi nhà của mỗi nhà văn là ở tầm vóc, độ bền và vẻ đẹp. Đó là nói chung vậy, chứ đánh giá về một con người bình thường đã khó, đánh giá về ngôi nhà văn chương của một nhà văn còn khó hơn.Nhà thơ Đỗ Phủ nhờ ngôi nhà tranh nhỏ bé dột nát mà có bài thơ "Nhà tranh bị gió thu tốc mái" mang chủ nghĩa nhân đạo chứa chan, xúc động trái tim bao người từ thế hệ này đến thế hệ khác, không chỉ ở một nước Trung Hoa: "Ước được nhà rộng muôn vạn gian/ Che khắp thiên hạ kẻ sĩ nghèo đều hân hoan/ Gió mưa chẳng núng vững như bàn thạch/ Than ôi! Bao giờ nhà ấy sừng sững dựng trước mắt/ Riêng lều ta nát chịu chết rét cũng được!"(Khương Hữu Dụng dịch). Nhà thơ Abutalips của Đaghextan (Nga) khi làm thơ hay là ở dưới căn nhà hầm chưa đúng nghĩa là một ngôi nhà. Thi sĩ Tản Đà thậm chí còn không có được một ngôi nhà, như ông đã từng thốt lên: "Trời sinh ra bác Tản Đà/ Quê hương thời có, cửa nhà thời không". Lúc phải đi thuê nhà thì trong cảnh túng bấn: "Hôm qua chửa có tiền nhà/ Suốt đêm thơ nghĩ chẳng ra câu nào/ Đi ra rồi lại đi vào/ Quẩn quanh chỉ tốn thuốc lào vì thơ".  Còn ông vua Lê Thánh Tông trị vì một đất nước thái bình thịnh trị, có nhiều phẩm chất và thành tựu đáng ca ngợi. Ông còn có công thành lập hẳn một Tao đàn đầu tiên của Việt Nam với Nhị thập bát tú. Nhưng ngôi nhà văn chương của ông thì lại nhợt nhạt. Hay ông vua Tự Đức sống thọ, ngồi trên ngai vàng trong cung điện khá dài, và cũng rất yêu thơ văn, nhưng ngôi nhà văn chương thì bản sắc cũng thường thường thôi…Không thể đánh giá một ngôi nhà nhỏ mà đẹp, hay một ngôi biệt thự đặc biệt với một cung điện tòa ngang dãy dọc. Dù chúng ta có lòng tự hào dân tộc đến đâu về ngôi chùa Một Cột đặc sắc của Việt Nam, thì cũng không thể so sánh được với Cố cung hay Di hòa viên của nước Trung Hoa. Đó là một chân lý nghệ thuật. Cũng vậy, không thể so sánh một bài thơ nhỏ đặc sắc với những trường ca "Iliát", "Ôđixê" của Hy Lạp. Hay so sánh sự nghiệp thơ ca của nhà thơ Thôi Hiệu với sự nghiệp thơ ca của thi tiên Lý Bạch, mặc dù đứng trước lầu Hoàng Hạc, Lý Bạch đã phải bái phục tài thơ của Thôi Hiệu với bài thơ "Hoàng Hạc lâu" mà buông bút.Giới nhà văn hay nói với nhau: Cả đời chỉ cần phấn đấu để lại một bài thơ hoặc một truyện ngắn. Vâng, để lại được một tác phẩm nhỏ cũng là cực kỳ khó. Nhưng rõ ràng, không thể so sánh những nhà thơ một bài với những nhà văn có nhiều tác phẩm mà hay. Sự đồ sộ của số lượng và chất lượng tác phẩm vẫn là một tiêu chí để xếp hàng các nhà thơ, nhà văn trong lịch sử văn chương nhân loại.Ngôi nhà văn chương của mỗi nhà thơ, nhà văn hoàn toàn khác nhau. Ngôi nhà của Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến… là nguyên liệu thơ trong suốt, mỗi người một sắc màu, có kiến trúc riêng kiểu Việt Nam, không quá đồ sộ nhưng thâm nghiêm, có độ bền chắc gắn kết của muối mật. Còn ngôi nhà văn chương của các nhà thơ Đường Đỗ Phủ, Lý Bạch, Bạch Cư Dị… có vóc dáng đồ sộ hơn. Ngôi nhà Đỗ Phủ như được kết thành bởi những tảng đá xám. Ngôi nhà của Lý Bạch từ những khối đá trắng sáng… Ngoài ra còn có những ngôi nhà văn chương được dựng lên do những nguyên liệu khác nhau. Ngôi nhà của Lỗ Tấn (Trung Quốc) gồm cả truyện vừa, truyện ngắn và tạp văn. Ngôi nhà của Nguyễn Đình Thi gồm thơ và tiểu thuyết… Ai đó đã nói, một nền văn chương lớn là phải có được dăm ba tác giả lớn. Tất nhiên, tác giả lớn không thể chỉ bằng một tác phẩm nhỏ, dù tác phẩm ấy có đặc biệt đến đâu. Nên việc phấn đấu để có được nhiều tác phẩm hay luôn là mục tiêu của những người sáng tác. Đúng là, làm thế nào để có được tác phẩm hay là một câu hỏi không dễ trả lời. Nhưng có một nguyên tắc chung là muốn cho cây ra nhiều hoa trái thì phải chăm bón, muốn cho máy chạy thì phải nạp năng lượng. Tầm vóc, độ bền và vẻ đẹp ngôi nhà của mỗi nhà văn là do nhà văn tự quyết định, dẫu còn phụ thuộc vào những yếu tố khách quan khác.2. Viết như chơiChuyện của làng viết thì có nhiều, nhưng thao tác viết thì có ba loại: Viết như chơi, viết bình thường và viết vất vả. Viết vất vả thì giống như người thợ dựng một ngôi nhà mà lúng túng. Còn viết như chơi thì giống nhà nghệ sĩ tạo nên một công trình kiến trúc một cách nhẹ nhàng.Tôi thấy, thơ thiền từ thế kỷ X đến thế kỷ XV đa số là viết như chơi. Đây là bài thơ ngũ ngôn tứ tuyệt "Xuân hiểu" (Buổi sớm mùa xuân) của đệ nhất tổ thiền phái Trúc Lâm Trần Nhân Tông: "Ngủ dậy ngỏ song mây/ Xuân về vẫn chưa hay/ Song song đôi bướm trắng/ Phấp phới sấn hoa bay" (Ngô Tất Tố dịch). Bài thơ viết như chơi mà thanh thoát, sâu lắng, tĩnh tâm đến vô cùng! Ca dao dân ca cũng đa số là những câu viết như chơi: "Yêu nhau đứng ở đằng xa/ Con mắt liếc lại bằng ba đứng gần", "Anh còn cái cối giã bèo/ Anh đem bán nốt để theo cô mình", "Anh Tư không yêu (tang tình là) em đi lấy, lấy đạo bùa (qua lới yêu) phải yêu…"Các nhà thơ xưa mang phong thái đạo mạo của người đã qua cửa Khổng sân Trình, nhưng những sáng tác đạo mạo thì không mấy còn lại với cuộc sống, chỉ có những câu thơ như chơi thì được gió mây neo giữ lại: "Giấc mộng làm quan chợt tỉnh ra/ Mới hay muôn sự thảy không mà!" (Nguyễn Trãi); "Thớt có tanh tao ruồi đổ đến/ Gang không mật mỡ kiến bò chi?" (Nguyễn Bỉnh Khiêm); "Có tiền việc ấy mà xong nhỉ/ Ngày trước làm quan cũng thế a?" (Nguyễn Khuyến)…Viết như chơi, viết dễ dàng chính là những câu chữ tự nhiên từ hồn phát ra, không cần cầu kỳ lắp ghép, không cần đẽo gọt kê chỉnh. Đọc "Chinh phụ ngâm", "Truyện Kiều", "Nhật ký trong tù" cho ta cảm giác ấy. Cảm giác như các tác giả không định làm văn chương mà lại thành những kiệt tác. Tưởng chừng những tác phẩm ấy chỉ vô tình xuất hiện trong cuộc sống của tác giả chứ không phải tác giả cố tạo ra, hay quá quan trọng hóa. Đó là những tác phẩm mà nhà phê bình văn chương Kim Thánh Thán (Đời Thanh - Trung Quốc) gọi là do "thợ trời" tạo ra.Lịch sử văn chương của nhân loại cũng vậy thôi. Nhà thơ Bairơn (Anh) cũng là vô tình ghé qua văn chương khi đã đứng tuổi. Văn hào Lỗ Tấn (Trung Quốc) đầu thế kỷ XX viết tạp văn là để bảo vệ dân tộc và nền văn hóa chứ không nghĩ làm văn chương. "Cuốn theo chiều gió" là cuốn tiểu thuyết duy nhất của nữ nhà văn Magơrít Mitchel (Mỹ)…Viết như chơi nghĩa là hoàn thành tác phẩm một cách nhẹ nhàng của người còn dư sức lực. Người đọc thì cảm thấy thích, thấy tiếc, còn muốn đọc nữa. Cảm thấy tác giả có thể viết tiếp, viết tác phẩm mới ngay được. Tư thế làm chủ trang viết của nhà văn rất rõ. Cảm thấy công việc sáng tạo là một công việc đáng yêu. Người viết được như chơi là ở trên những người viết một bậc. Số này rất ít, những tác phẩm họ viết ra thường có giá trị. Chưa hẳn những tác phẩm được viết như chơi có giá trị tư tưởng cao và sâu sắc, nhưng về nghệ thuật thì có thể khẳng định là nó rất ít tì vết.Đa số các nhà văn thì thao tác viết tác phẩm một cách bình thường. Có lúc viết được như chơi và có lúc thấy vất vả. Thường thì những lúc cảm hứng đến thì viết được nhẹ nhàng, khi cảm hứng đi qua thì "đánh vật với từng con chữ". Do đó, những tác phẩm mà họ tạo ra cũng bình thường, có giá trị ở một số mặt và khiếm khuyết ở một số mặt khác. Có lẽ tình hình chung là như vậy nên công việc viết văn cũng được nhiều người coi là một nghề chăng?Hà Nội, 25/4/2010

Đinh Quang Tốn

Văn nghệ CAND  
 
Số lượt thích: 0 người
 
Gửi ý kiến